19 Eylül 2025 Cuma günü gerekli 60 onayı tamamlayan Açık Denizleri Koruma Anlaşması, nihayet Ocak ayı sonunda yürürlüğe girecek ve dünyaya insanlık için hayati önem taşıyan deniz ekosistemlerini korumak için benzeri görülmemiş bir araç sunacak.
BM Anlaşma Servisi web sitesine göre, Fas ve Sierra Leone’nin onaylarıyla anlaşma, yürürlüğe girmesinden önceki 120 günü tetiklemek için gereken 60 onayı almış oldu.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres:
Deniz Biyolojik Çeşitlilik Anlaşması yürürlüğe girmek için gerekli onay eşiğine ulaşmıştır.
Okyanus ve çok taraflılık adına bu tarihi başarıyı memnuniyetle karşılıyorum.
İki yıl içinde devletler taahhütlerini eyleme dönüştürdüler ve milletler birleştiğinde nelerin mümkün olduğunu gösterdiler.
Açık Denizler Antlaşması 60 onaya ulaştı; yürürlüğe girmek için yeterli!
Bu çığır açıcı anlaşma, gezegenimizin neredeyse yarısını kaplayan ve herhangi bir ülkenin yetkisinin ötesinde olan açık denizlerin korunmasına yardımcı olacak bir yol oluşturuyor.
Uluslararası sularda deniz çeşitliliğini korumayı amaçlayan bir anlaşma 60 ülke tarafından onaylandı ve yakında yürürlüğe girebilir
Türkiye, 2024’te Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi kapsamında düzenlenen Ulusal Yetki Alanları Ötesindeki Deniz Biyolojik Çeşitliliğinin Korunması ve Sürdürülebilir Kullanımı Hakkında Anlaşma’yı (“Açık Deniz Anlaşması”) imzaladı.
Madde 2’de belirtildiği üzere, Açık Deniz Anlaşması, dünya okyanuslarının üçte ikisinden fazlasını oluşturan ulusal yetki alanları ötesindeki bölgelerde biyolojik çeşitliliğin korunmasını amaçlamaktadır.
Bu anlaşma, iklimin korunması ve biyolojik çeşitliliğin sürdürülebilirliği için kolektif bir hareketin gerekliliğine dair küresel bir görüş birliğinin varlığına işaret ederken önemli bir kanun boşluğunu doldurmaktadır.
Açık Denizleri Koruma Anlaşması (High Seas Treaty) Yürürlüğe Giriyor
Birleşmiş Milletler’in (BM) önderliğinde müzakere edilen ve deniz biyoçeşitliliğini ulusal yetki alanları ötesindeki bölgelerde (açık denizler) korumayı amaçlayan High Seas Treaty (BBNJ Anlaşması olarak da bilinir), 60 ülkenin onayını tamamlamasıyla yürürlüğe girmeye hazırlanıyor. Bu anlaşma, okyanusların yaklaşık yarısını kaplayan ve şu anda yalnızca %1,5’inin koruma altında olduğu açık denizleri hedefliyor. Anlaşma, 2023 Haziran’ında kabul edilmiş ve imzaya açılmıştı; 60 onay sonrası 120 gün içinde yürürlüğe girecek.
Son Gelişmeler:
- Onay Sayısı ve İvme: Haziran 2025’te Nice’te düzenlenen 3. BM Okyanus Konferansı sırasında 18 yeni ülke (örneğin, Gine-Bissau, Liberya, Solomon Adaları, Malta, Belçika ve Yunanistan) anlaşmayı onayladı. Bu, toplamı 49’a çıkardı. Kısa süre sonra 50’ye ulaşan onay sayısı, konferans sonrası vaatlerle (örneğin Güney Afrika gibi) hızla 60’a yaklaştı. Haziran 2025 sonuna doğru 51 onay kaydedildi ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, mevcut ve taahhüt edilen onaylarla anlaşmanın 2026 başlarında yürürlüğe gireceğini öngördü.
Yürürlüğe Giriş Süreci:
- 60. onay sonrası 120 günlük bir geri sayım başlayacak. Ardından, bir yıl içinde ilk Taraflar Konferansı (COP1) toplanarak yönetim, finansman ve koruma mekanizmalarını belirleyecek. AB, onay sürecini hızlandırmak için Afrika, Karayipler ve Pasifik ülkelerine 40 milyon avro destek sözü verdi ve kendisi de onaylayan ilk bölgesel aktörlerden biri oldu.
Anlaşmanın Önemi:
- Koruma Hedefleri: Açık denizlerde deniz koruma alanları kurma, derin deniz madenciliği ve jeomühendislik gibi zararlı faaliyetleri değerlendirme, teknoloji ve bilgi paylaşımı ile gelişmekte olan ülkelere finansal destek sağlama mekanizmalarını içeriyor. Bu, BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 14 (Su Altı Yaşamı) ve Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi’nin %30 koruma hedefine (2030’a kadar) katkı sağlayacak.
- Küresel Etki: Anlaşma, iklim değişikliğini hafifletme, biyoçeşitliliği koruma ve milyarlarca insanın geçim kaynaklarını güvence altına alma açısından kritik. Çevre örgütleri (örneğin High Seas Alliance), 60’i aşan onaylarla daha kapsayıcı bir uygulama için çağrı yapıyor – örneğin Birleşik Krallık henüz onaylamadı, ABD ise UNCLOS’u onaylamamış olsa da ilgi gösteriyor.
Kaynak: Musitem Haber
