“Çicek vürüsü” ifadesi, muhtemelen “çiçek virüsü” veya “maymun çiçeği virüsü” (mpox) olarak bilinen zoonotik bir hastalıktır. Bu, Afrika’da endemik olan ve son yıllarda salgınlara yol açan bir virüstür. Bitki virüsleri (örneğin, çiçek bitkilerinde viral hastalıklar) bağlamında spesifik bir salgın veya güncel veri bulunmamakla birlikte, sorgunuzun insan sağlığı odaklı mpox’a işaret ettiği anlaşılmaktadır. Aşağıda, 10 Kasım 2025 tarihi itibarıyla WHO, DSÖ ve diğer güvenilir kaynaklara dayalı güncel durumu özetliyorum.
Genel Durum
- Salgının Kapsamı: Mpox (eski adıyla maymun çiçeği), Orta ve Batı Afrika’da tropikal yağmur ormanlarında endemik bir virüstür. 2024-2025 döneminde, özellikle Demokratik Kongo Cumhuriyeti (DKC) merkezli olarak hızla yayılmış ve DSÖ tarafından Ağustos 2024’te küresel halk sağlığı acil durumu (PHEIC) ilan edilmiştir. Bu, 2022’deki salgından sonra ikinci kez ilan edilen bir acil durumdur.
- Vaka ve Ölüm Sayıları:
- 2025 yılı itibarıyla Afrika’da 18.900’den fazla vaka ve 600’den fazla ölüm kaydedilmiştir (Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri verileri).
- DSÖ’ye göre, sadece Afrika’da 2025’te 15.600’den fazla vaka ve 537’den fazla ölüm rapor edilmiştir (14 Ağustos 2024 itibarıyla; son veriler benzer seviyededir).
- Eylül 2025’te 42 ülkede toplam 3.135 doğrulanmış vaka ve 12 ölüm bildirilmiştir; vakaların çoğu DSÖ Afrika Bölgesi’ndedir
- Yayılma Eğilimi: Vakalar istikrarlı bir şekilde devam etmekte olup, özellikle 15 yaş altı çocuklarda yüksek morbidite ve mortalite gözlenmektedir. Salgın, 18 ülkede aktif bulaş içermektedir. Afrika dışına sıçrama riski artmış; 2025’te İtalya, Malezya, Hollanda, Portekiz, İspanya ve ABD’de seyahat bağlantısı olmayan vakalar doğrulanmıştır.
Etkilenen Ülkeler ve Bölgeler
- En Çok Etkilenen Ülkeler: Demokratik Kongo Cumhuriyeti (vakaların %80’inden fazlası), Nijerya, Kongo Cumhuriyeti, Orta Afrika Cumhuriyeti ve Angola. DKC’de 2024-2025 arasında 11.834 vaka ve 1.304 ölüm rapor edilmiştir.
- Diğer Afrika Ülkeleri: Burundi, Uganda, Ruanda, Kenya, Senegal ve Tanzanya’da düşük seviyeli yayılma devam etmektedir. Tanzanya’da Mart 2025’te ilan edilen Marburg virüsü salgını ile mpox karışımı raporlar olsa da, mpox odak noktasıdır.
- Afrika Dışı Yayılma: Virüs, Clade 1b varyantı (daha bulaşıcı ve şiddetli) ile Avrupa (İsveç, Fransa) ve Asya’ya (Hindistan) sıçramıştır. Bu varyant, yüksek ölüm oranı (%1-10 arası) ve çocuklarda ağır seyir nedeniyle endişe yaratmaktadır.
Belirtiler ve Bulaş Yolları
- Belirtiler: Ateş, baş ağrısı, lenf bezlerinde şişme, sırt/kas ağrıları, yorgunluk ve karakteristik deri döküntüleri (kabarcıklar). Şiddetli vakalarda pnömoni, ensefalit veya sekonder enfeksiyonlar görülebilir. İnkübasyon süresi 6-13 gün arasındadır.
- Bulaş: Yakın temas (cilt yaraları, solunum damlacıkları), enfekte hayvanlar (kemirgenler, maymunlar) veya kontamine nesnelerle. Cinsel temas ve anneden bebeğe geçiş riski yüksektir. Sivrisinek veya böceklerle bulaşmaz.
- Risk Grupları: Çocuklar, bağışıklığı zayıf bireyler (HIV pozitifler) ve sağlık çalışanları. Ölüm oranı %1-10 arasında değişir; 2025 salgını için ortalama %3-5’tir.
Tedavi ve Önlemler
- Tedavi: Spesifik antiviral (tecovirimat) ve aşı (MVA-BN) onaylıdır, ancak Afrika’da erişim sınırlıdır. Destekleyici bakım (hidrasyon, ağrı yönetimi) esastır. Çiçek aşısı mpox’a karşı %85 koruma sağlar, ancak rutin kullanım 1980’lerden beri kesilmiştir.
- Önlemler:
- Aşı Kampanyaları: Nijerya’ya 10.000 doz aşı gönderilmiştir; DSÖ ve Afrika CDC, aşı erişimini artırmak için çağrı yapmaktadır.
- Kontrol Stratejileri: Temas izleme, karantina, enfekte hayvan kaçınma ve hijyen. DSÖ, yüksek riskli bölgelere tıbbi yardım akışını hızlandırmaktadır.
- Seyahat Uyarısı: DSÖ, mpox endemik bölgelerine (DKC, Nijerya vb.) seyahat edenlere aşı ve semptom takibi önermektedir.
Gelecek Riskler ve Öneriler
Mpox salgını, iklim değişikliği, çatışmalar (örneğin DKC’de) ve sınırlı sağlık altyapısı nedeniyle Afrika’da kronikleşebilir. DSÖ, küresel işbirliği ve aşı stoklarının artırılmasını vurgulamaktadır. Bitki virüsleri bağlamında (eğer sorgunuz buysa), Afrika’da çiçek/sebze bitkilerinde begomovirüsler (örneğin, Okra yellow crinkle virus) gibi tehditler mevcuttur, ancak 2025’te büyük bir salgın bildirilmemiştir. Daha fazla detay için DSÖ Afrika raporlarını takip edebilirsiniz.
Marburg Virüsü Salgını: Güncel Durum (10 Kasım 2025 İtibarıyla)
Marburg virüsü, Ebola virüsüne benzer şekilde filovirüs ailesinden gelen ve şiddetli hemorajik ateşlere yol açan nadir ancak ölümcül bir zoonotik hastalıktır. Afrika’da meyve yarasaları (özellikle Rousettus aegyptiacus) doğal rezervuar olarak kabul edilir ve virüs, enfekte hayvanlardan veya vücut sıvıları yoluyla insana bulaşır. İnkübasyon süresi 2-21 gün arasındadır; ölüm oranı %24-88 arasında değişir (ortalama %50 civarı). Spesifik aşı veya tedavi henüz onaylanmamıştır, ancak destekleyici bakım (sıvı replasmanı, semptom yönetimi) ile mortalite azaltılabilir. Aday aşılar (örneğin, PHV01) klinik denemelerde olup, monoklonal antikorlar gibi terapötikler geliştirilmektedir.
2025 Yılındaki Salgınlar2025’te Marburg virüsü salgını esas olarak Tanzanya’da görülmüş ve başarıyla kontrol altına alınmıştır. Diğer Afrika ülkelerinde (örneğin, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde Ebola ile karışan raporlar) sınırlı şüpheli vakalar bildirilmiş, ancak Marburg’a özgü yeni bir salgın doğrulanmamıştır. Aşağıda özetliyorum:
| Ülke/ Bölge | Başlangıç Tarihi | Vaka Sayısı | Ölüm Sayısı | Son Durum | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|
| Tanzanya (Kagera Bölgesi, Biharamulo İlçesi) | Aralık 2024 (İlk semptomlar); Resmi Bildirim: 20 Ocak 2025 | 2 doğrulanmış + 8 olası (toplam 10) | 10 (hepsi ölümcül; %100 CFR) | 13 Mart 2025’te salgın sona erdi (Son vaka ölümü: 28 Ocak 2025; 42 gün yeni vaka yok). 281 temaslı izlendi, 90 şüpheli negatif çıktı. | WHO, CDC |
| Diğer Afrika Ülkeleri | – | Yok (sınırlı şüpheli) | – | DKC’de Ebola salgını (Eylül 2025: 28 vaka, 15 ölüm) Marburg ile karıştırılmış; bağlantı yok. Uganda’da Sudan virüsü salgını (Ocak-Nisan 2025) benzer semptomlar göstermiş. | GOV.UK, WHO |
- Tanzanya Salgını Detayları: Bu, Tanzanya’nın 2023’teki salgınının (9 vaka, 6 ölüm) devamı niteliğinde olup, aynı bölgede (Kagera) meydana geldi. Bir sağlık çalışanı ölümü nosokomiyal bulaş riskini vurgulamaktadır. Zoonotik spillover (yayılma) kaynaklıdır; Rwanda sınırına yakınlık nedeniyle çapraz sınır izleme yapılmıştır. Salgın, erken tespit, temas takibi ve enfeksiyon kontrolü ile 2 ayda bitirilmiştir.
Belirtiler ve Bulaş Yolları
- Belirtiler: Ani başlangıçlı yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı, kas ağrıları, bulantı, kusma, ishal ve hemorajik döküntüler (kanamalar). 7 gün içinde ağırlaşabilir; ensefalit veya şok gelişebilir.
- Bulaş: Doğrudan temas (vücut sıvıları, enfekte cesetler), kontamine yüzeyler veya yarasalardan. Cinsel temas, anneden bebeğe geçiş riskli. Sivrisinek veya hava yoluyla bulaşmaz.
- Risk Grupları: Sağlık çalışanları, madenciler, yarasalara maruz kalanlar ve bağışıklığı zayıf bireyler.
Tedavi, Önleme ve Yanıt
- Tedavi: Destekleyici bakım esastır (IV sıvılar, elektrolit dengesi). Deneysel tedaviler (örneğin, REMD-452) kliniklerde test edilmektedir, ancak erişim sınırlıdır.
- Önleme:
- Temas takibi, karantina ve hijyen (PPE kullanımı).
- Aşı adayları: Sabin Enstitüsü’nün PHV01’i Rwanda’ya 700 doz gönderilmiştir (2024); klinik denemeler devam ediyor.
- WHO ve CDC, Tanzanya’ya teknik destek (laboratuvar ekipmanı, eğitim) sağlamış; 1000+ sağlık çalışanı eğitilmiştir.
- Küresel Risk: WHO’ya göre alt bölgesel risk yüksek, bölgesel orta, küresel düşük. Seyahat kısıtlaması önerilmez, ancak Kagera gibi endemik bölgelere seyahat edenlere semptom takibi tavsiye edilir. ABD’de vaka yok; risk düşük.
Gelecek Riskler
Marburg salgınları sıklaşıyor (1967’den beri 12+ olay); iklim değişikliği, ormansızlaşma ve çatışmalar (örneğin, DKC) spillover riskini artırıyor. Afrika CDC ve WHO, aşı stoklarını ve laboratuvar kapasitesini güçlendirmek için çağrı yapıyor.
Kaynak: Musitem Haber
