28 Eylül 2025 gece yarısı itibarıyla Birleşmiş Milletler’in (BM) İran’a yönelik yaptırımları, 2015 nükleer anlaşması (Kapsamlı Ortak Eylem Planı – KOEP) kapsamında yer alan “snapback” mekanizması sayesinde otomatik olarak yeniden yürürlüğe girdi.
Bu gelişme, Almanya, İngiltere ve Fransa’nın (E3 ülkeleri) Ağustos ayında başlattığı süreç sonucunda gerçekleşti ve BM Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) 2231 sayılı kararının süresi dolmasıyla tetiklendi.
Birleşmiş Milletler, nükleer programı nedeniyle Pazar günü erken saatlerde İran’a yaptırımları yeniden uygulamaya koydu. Bu yaptırımlar, halkın hayatta kalmak için ihtiyaç duyduğu gıdaya erişimin giderek zorlaşması ve gelecekleri konusunda endişe duymasıyla İslam Cumhuriyeti’ni daha da zor durumda bıraktı.
BM’deki son dakika diplomasisinin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından yaptırımlar Pazar günü saat 00:00 GMT’de (Doğu Saati ile 20:00) yürürlüğe girdi.
Yaptırımlar, diğer önlemlerin yanı sıra, İran’ın yurt dışındaki varlıklarını yeniden donduracak, Tahran ile silah anlaşmalarını durduracak ve İran’ın balistik füze programının herhangi bir şekilde geliştirilmesini cezalandıracak. Bu yaptırımlar, İran’ın dünya güçleriyle 2015 yılında imzaladığı nükleer anlaşmada yer alan “snapback” adı verilen bir mekanizma aracılığıyla geldi ve İran ekonomisinin zaten sarsıldığı bir dönemde geldi.
İran’ın para birimi riyalin rekor düşük seviyelerde seyretmesi, gıda fiyatları üzerindeki baskıyı artırıyor ve günlük yaşamı çok daha zorlu hale getiriyor. Bu, et, pirinç ve İran sofrasının diğer temel gıdalarını da kapsıyor.
Rubio, tüm ülkeleri Birleşmiş Milletler’in İran’a yeniden uyguladığı yaptırımları uygulamaya çağırıyor.
Rubio: İran’ı ABD ile doğrudan görüşmelere katılmaya çağırıyoruz
Avrupa Troikası, yaptırımların yeniden uygulanmasının ardından İran’ı “tırmanışçı” eylemlerden kaçınması konusunda uyardı.
Fransa, İngiltere ve Almanya, BM yaptırımlarının yeniden uygulanmasının ardından İran’ı “tırmanışçı” eylemlerden kaçınmaya çağırdı.
Arka Plan ve Süreç
- Snapback Mekanizması: 2015 anlaşmasıyla İran’ın nükleer yükümlülüklerini ihlal etmesi durumunda, daha önce kaldırılan yaptırımların 30 gün içinde otomatik olarak geri getirilmesini sağlayan bir madde. Bu mekanizma, anlaşmaya taraf ülkelerin (özellikle E3’ün) başvurusuyla devreye girdi. BMGK’ye sunulan ve yaptırımların geri getirilmemesini öngören tasarı reddedildi, böylece süreç tamamlandı.
- Tarihsel Bağlam: 2006-2010 yılları arasında İran’ın nükleer programı nedeniyle uygulanan yaptırımlar (BMGK kararları 1696, 1737, 1747, 1803, 1835 ve 1929 sayılı), 2016’da anlaşmayla kaldırılmıştı. Ancak ABD’nin 2018’de anlaşmadan çekilmesi sonrası gerilim artmıştı. Snapback’in süresi 18 Ekim 2025’te sona erecekti, ancak süreç 28 Eylül’de sonuçlandı.
Yürürlüğe Giren Yaptırımların İçeriği
Geri getirilen yaptırımlar arasında şunlar yer alıyor:
- Silah Ambargosu: İran’ın konvansiyonel silah ihracatı ve ithalatı tamamen yasaklanıyor.
- Füze Kısıtlamaları: Nükleer başlık taşıma kapasitesine sahip balistik füze geliştirilmesi engelleniyor.
- Mali ve Seyahat Yasağı: Yüzlerce İranlı kişi ve kuruluşa yönelik varlık dondurma, finansal işlem kısıtlamaları ve seyahat yasakları.
- Nükleer Faaliyetler: Uranyum zenginleştirme ve ağır su reaktörü gibi faaliyetlere yönelik denetimler ve kısıtlamalar artırılıyor.
Tarafların Tepkileri
- İran: Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, New York’taki BM Genel Kurulu’nda “nükleer silah peşinde olmadıklarını” vurguladı ve yaptırımları önlemek için Batı’dan destek istedi, ancak E3 bu girişimleri “yetersiz” buldu. İran, misilleme olarak Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile işbirliğini askıya alma kararı aldı ve E3 büyükelçilerini Tahran’a çağırdı.
- E3 Ülkeleri: İngiltere’nin BM Daimi Temsilcisi Barbara Woodward, sürecin tamamlandığını ve yaptırımların “bu hafta sonu” yürürlüğe gireceğini duyurdu.
- Rusya ve Çin: Mekanizmanın “hukuken geçersiz ve mantıksız” olduğunu savunarak E3’ü eleştirdi.
Bu yaptırımlar, Ortadoğu’daki gerilimi artırabilir ve İran’ın nükleer programıyla ilgili müzakereleri daha da zorlaştırabilir.
Kaynak: Musitem Haber
