Ekvador’da Ekvador Yerli Ulusalları Konfederasyonu (CONAIE) öncülüğünde yürütülen yerli halk hareketi, yaklaşık bir aylık ulusal grev ve protestoların ardından eylemleri sonlandırdığını duyurdu. Bu gelişme, 22 Ekim 2025 itibarıyla hükümetle yapılan müzakerelerin bir sonucu olarak gerçekleşti.
31 gün süren protestoların ardından, Ekvador Yerli Halklar Konfederasyonu (CONAIE) Başkanı Marlon Vargas, grevin sona erdiğini duyurdu. “Direniş, organik birlik içinde kalıcı meclislerde devam ediyor,” dedi.
Protestoların Arka Planı
- Başlangıç Tarihi ve Nedenleri: Protestolar, 12 Eylül 2025’te başladı ve Başkan Daniel Noboa hükümetinin dizel yakıt sübvansiyonlarını kaldırması üzerine patlak verdi. Dizel fiyatı galon başına 1,80 dolardan 2,80 dolara yükseldi. Bu karar, IMF ile yapılan anlaşmalar çerçevesinde mali açıkları kapatmak için alınmıştı, ancak tarım, ulaşım ve gıda fiyatlarını doğrudan etkilediği için büyük tepki çekti.
- Katılımcılar: CONAIE liderliğindeki yerli topluluklar başta olmak üzere, çiftçiler, öğrenciler, sendikalar ve sivil toplum örgütleri eylemlere katıldı. Talepler, sübvansiyonların geri getirilmesi, yerli toprakların madencilik ve petrol projelerinden korunması, sağlık/eğitim hizmetlerinin iyileştirilmesi ve sosyal güvensizliğin giderilmesini içeriyordu.
- Önceki Benzer Olaylar: Bu, Ekvador’da 2019 ve 2022’de benzer nedenlerle (yakıt fiyatları ve neoliberal politikalar) yaşanan protestoların bir devamı niteliğinde. O dönemlerde de CONAIE, hükümetleri müzakere masasına oturtmayı başarmıştı.
Protestoların Seyri
- Süre ve Etkiler: 22 Eylül 2025’te resmi olarak “belirsiz süreli ulusal grev” ilan edildi ve tam bir ay sürdü. Ülke genelinde otoyollar (Carchi, Pichincha, Cotopaxi gibi eyaletlerde) bloke edildi, Quito ve diğer şehirlerde kitlesel gösteriler düzenlendi.
- Hükümet Tepkisi: Noboa hükümeti, 60 günlük olağanüstü hal ilan etti, sokağa çıkma yasağı getirdi ve polis/ordu güçlerini devreye soktu. Yolları açmak için “insani konvoylar” adı altında müdahaleler yapıldı, ancak bunlar gaz bombaları ve zor kullanımla karşılandı.
- Şiddet ve Kayıplar: Protestolarda en az 3 ölüm rapor edildi (örneğin, Efraín Fueres’in ordu tarafından vurulması, Rosa Elena Paqui’nin gaz soluması sonucu kalp krizi geçirmesi ve José Alberto Guamán Izama’nın göğsünden vurulması). İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), polisin aşırı güç kullanımını ve toplanma özgürlüğünün kısıtlanmasını eleştirdi. Ayrıca, 61 yerli ve çevre aktivistinin banka hesapları donduruldu, bazı gazeteciler sınır dışı edildi.
Ekvador’un en büyük yerli örgütü, Devlet Başkanı Daniel Noboa’nın dizel yakıt sübvansiyonlarını kaldırma kararının ardından 18 Eylül’den bu yana protesto gösterileri düzenliyor.
Yetkililer, toplanma özgürlüğünü kısıtladılar ve zaman zaman aşırı güç kullanarak karşılık verdiler.
Sonuç ve Müzakereler
- Grev’in Sonu: Geçen hafta İçişleri Bakanı John Reimberg ile Imbabura eyaletindeki yerli liderler arasındaki toplantı sonucunda hükümet, grevin sona erdiğini açıkladı. Müzakere masaları kuruldu ve yerli taleplerinin (sübvansiyonlar, toprak hakları vb.) görüşülmesi kararlaştırıldı.
- Gelecek Adımlar: Hükümet, yolların tamamen açılacağını ve polis müdahalesini artıracağını duyurdu. CONAIE, anlaşmaların 90 gün içinde uygulanmasını şart koştu; aksi takdirde eylemleri yeniden başlatma tehdidinde bulundu. Yaklaşan bir referandumda (muhtemelen yeni anayasa tartışmaları) bu konu da etkili olabilir.
- Genel Değerlendirme: Bu protestolar, Ekvador’daki neoliberal dönüşüme (IMF destekli austerity önlemleri) karşı yerli hareketin gücünü bir kez daha gösterdi. Ancak şiddet ve baskı iddiaları, uluslararası gözlemcilerin (Guardian, HRW) dikkatini çekti ve Noboa hükümetinin otoriter eğilimlerini eleştirdi.
Bu olay, Ekvador’un ekonomik krizini (yüksek enflasyon, borç yükü) yansıtıyor ve Latin Amerika’daki benzer hareketlerle (örneğin Bolivya veya Şili) paralellik taşıyor.
Kaynak: Musitem Haber
