Fas’ta, kendilerini “Z Kuşağı” (Gen Z) olarak tanımlayan gençlerin öncülüğünde başlayan protestolar, bugün (4 Ekim 2025) yedinci gününe girdi. Eylemler, başta Rabat, Kazablanka, Tanca ve Tiznit olmak üzere ülke genelinde 11’den fazla kentte devam ediyor. Gençler, sosyal adaletsizlik, eğitim ve sağlık sistemlerindeki çöküş, yolsuzluk ve yüksek işsizlik oranlarına karşı seslerini yükseltiyor. Özellikle, hükümetin 2030 FIFA Dünya Kupası hazırlıkları için milyarlarca dolar harcamasına rağmen hastane ve okulların yetersiz kalmasını eleştiriyorlar.
Eylemlerin Kökeni ve Talepleri
- Başlangıç Tarihi: Protestolar 28 Eylül 2025’te başladı. TikTok, Discord ve “GenZ212” gibi sosyal medya grupları üzerinden örgütlenen gençler, Nepal’deki benzer Z Kuşağı eylemlerinden ilham aldıklarını belirtiyor.
- Ana Talepler:
- Sağlık ve eğitimde acil reformlar.
- Yolsuzlukla mücadele ve şeffaflık.
- İstihdam fırsatlarının artırılması.
- Başbakan Aziz Ahnuş’un istifası ve hükümet değişikliği.
- Sloganlar arasında “Özgürlük, onur, sosyal adalet”, “Hastaneler nerede?” ve “Halk Ahnuş’un gitmesini istiyor” öne çıkıyor.
Şiddet ve Müdahaleler
Eylemler barışçıl başladıysa da, polis müdahaleleriyle şiddete dönüştü:
- Ölümler: Hafta içinde en az 3 genç hayatını kaybetti. Agadir yakınlarında bir polis karakoluna baskında polisin ateş açması sonucu 2 kişi öldü; bir olayda da polis aracı protestocuları bilerek ezdi.
- Yaralanmalar ve Gözaltılar: 640’tan fazla yaralı, 450’den fazla gözaltı var. Aralarında çocukların da bulunduğu eylemciler, Kazablanka’da bir otoyolu kapattıkları için tutuklandı. Polis, biber gazı, cop ve gerçek mermi kullandı; bankalar ve polis araçları ateşe verildi.
- Polis Şiddeti Örnekleri: Tanca’da güvenlik güçleri kalabalıklara araçla daldı; Rabat’ta bir çocuk koruma savunucusu röportaj sırasında gözaltına alındı.
Hükümetin Yanıtı
- Başbakan Aziz Ahnuş, “diyalog” çağrısı yaptı ve parlamento oturumlarını uzattı (10 saatlik yayınlar).
- Yetkililer, eylemleri “kamu düzenini bozan suçlar” olarak nitelendirerek sert müdahaleyi savundu. Ancak, protestocular hükümetin reform sözlerini samimi bulmuyor.
Güncel Gelişmeler (Yedinci Gün)
- Bugün Rabat Parlamento binası önünde toplanan gençler, ölenler için siyah giyerek “Kurbanlar için adalet” çağrısı yaptı.
- Eylemciler, Discord sunucularında 130.000’den fazla gençle koordine oluyor; protestolar ülke çapında yayılmaya devam ediyor.
- Uluslararası medya sessiz kalırken, sosyal medyada #GENZ212 etiketiyle paylaşımlar artıyor. Benzer protestolar Peru ve Bangladeş’te de görülüyor.
| Gün | Ana Olaylar | Gözaltı/Yaralı Sayısı |
|---|---|---|
| 1-3 (28-30 Eyl) | Barışçıl toplanmalar, 10+ kentte yayılma | 200+ gözaltı, yüzlerce yaralı |
| 4-5 (1-2 Eki) | Şiddet artışı, araç ateşe verme | 2 ölü, 300+ gözaltı |
| 6 (3 Eki) | Rabat’ta kitlesel eylem, diyalog çağrısı | 640 yaralı toplam |
| 7 (4 Eki) | Ölenler anısına siyah protesto | 450+ toplam gözaltı |
Fas’ta Z Kuşağı, toplumun en kalabalık kesimini (%30’dan fazla) oluşturuyor ve bu eylemler, son yılların en büyük gençlik hareketi olarak tarihe geçebilir.
Fas Tarihindeki Önemli Protestolar
Fas (Marokko) tarihinde protestolar, genellikle ekonomik, sosyal ve siyasi reform talepleri etrafında şekillenmiştir. Aşağıda, kronolojik sıraya göre başlıca protesto olaylarını listeledim. Bu liste, tarihsel kaynaklara dayalı olarak derlenmiştir ve güncel gelişmeleri de içermektedir. Her birinin kısa açıklaması, tarihi ve sonuçları belirtilmiştir.
| Tarih | Protesto Adı/Olay | Açıklama | Sonuçlar |
|---|---|---|---|
| 1953 | Sürgün Protestoları (Exil Protestoları) | Sultan VI. Muhammed’in Fransızlar tarafından sürgüne gönderilmesine karşı ülke genelinde halk ayaklanmaları. Bağımsızlık mücadelesinin bir parçası. | Sultan’ın 1955’te iadesi ve 1956’da Fas’ın bağımsızlığı. |
| 1965 | Kazablanka Ekmek Ayaklanmaları | Yüksek ekmek fiyatlarına ve ekonomik zorluklara karşı çıkan işçi ve öğrenci protestoları. Şiddetli çatışmalar yaşandı. | Hükümetin fiyat kontrolleri getirmesi, ancak onlarca ölümle sonuçlanması. |
| 1981 | “Ekmek Ayaklanması” (Kasbah Ayaklanması) | Ekonomik kriz ve gıda zamlarına karşı Kazablanka’da başlayan kitlesel protestolar. Binlerce kişi sokağa döküldü. | Hükümet güçleri tarafından bastırıldı; resmi olmayan kaynaklara göre yüzlerce ölü. |
| 1984 | Marrakech Ayaklanması | Yine gıda fiyatlarındaki artışlara karşı çıkan halk gösterileri. | Şiddetli müdahale; ekonomik reform talepleri kısmen dikkate alındı. |
| 1990-1991 | Körfez Savaşı Protestoları | Körfez Savaşı sırasında ABD ve müttefiklerine karşı anti-emperyalist gösteriler. | Hükümetin diplomatik baskısı; sınırlı etki. |
| 2007 | Fes Ekmek Ayaklanması | Ekmek ve temel gıda zamlarına karşı Fes’te başlayan protestolar. | Fiyatlarda kısmi indirim; sosyal gerilimlerin artması |
| 2011-2012 | 20 Şubat Hareketi Protestoları | Arap Baharı’ndan ilham alan demokrasi, yolsuzluk ve işsizlik karşıtı gösteriler. Ülke genelinde haftalık yürüyüşler düzenlendi. | Anayasa reformu (parlamenter monarşi güçlendirildi); hareket devam etti. |
| 2016-2017 | Hirak Rif Hareketi | Kuzeydeki Rif bölgesinde balıkçı Muhsin Fikri’nin çöp kamyonunda ezilerek ölümü üzerine başlayan protestolar. Adalet ve kalkınma talepleri. | Liderlerin hapsedilmesi; uluslararası dikkat çekti, kısmi af. |
| 2021 | COVID-19 Protestoları | Pandemi kısıtlamaları ve ekonomik etkilere karşı yerel gösteriler. | Hükümetin yardım paketleri; sınırlı yayılma. |
| 2023 | Deprem Sonrası Protestolar | 6 Şubat depreminde hükümetin yetersiz yanıtına karşı öfke gösterileri | Yardım çağrıları; hükümet eleştirileri arttı. |
| Mart 2025 | Macron’un Filistin Yorumu Protestoları | Fransa Cumhurbaşkanı Macron’un Filistin direnişini “terörist” olarak nitelendirmesine karşı Kazablanka’da hükümet karşıtı gösteriler. | Kısa süreli; diplomatik gerilim. |
| Ağustos 2025 | Gazze Dayanışma Protestoları | İsrail’in Gazze saldırılarını protesto etmek için Tetuvan, Tanca, Kazablanka gibi şehirlerde on binlerce kişinin katıldığı yürüyüşler. | Filistin’e destek çağrıları; barışçıl kaldı. |
| Eylül-Ekim 2025 | GenZ 212 Z Kuşağı Protestoları | Gençlerin öncülüğünde eğitim, sağlık, istihdam ve yolsuzluk talepleriyle başlayan gösteriler. 11+ kentte yayıldı, şiddete dönüştü. | 3 ölü, 640 yaralı, 400+ gözaltı; hükümet diyaloğa açık olduğunu açıkladı. |
Güncel Durum:
Fas’ta gençlerin “eğitim ve sağlık reformu ile yolsuzlukla mücadele” talebiyle düzenlediği gösteriler devam ediyor.
Gençler “Özgürlük, onur, sosyal adalet”, “Talebimiz nettir, (Başbakan Aziz) Ahnuş anahtarları bıraksın” ve “Halk Ahnuş’un gitmesini istiyor” sloganları attı.
Hafta içi yaşanan şiddet olaylarının ardından göstericilerin daha temkinli davranması, güvenlik güçlerinin ise eylemlere müdahale etmemesi dikkat çekti.
Protesto dalgası daha da büyüyünce hükümetten yapılan açıklamada, “gençlerin sosyal taleplerine olumlu ve sorumlu şekilde yanıt vermeye hazır olunduğu” ifade edilmişti.
Kaynak: Musitem Haber
