Irak seçim komisyonu, oy sayımının sona ermesinin ardından genel seçimlerin kesin sonuçlarını açıkladı
Irak Başbakanı Sudani, genel seçimlerde büyük bir zafer elde ederek büyük bir zafer kazandı
Irak Başbakanı Muhammed Şii el-Sudani, koalisyonunun parlamento seçimlerinde liderliği almasının ardından hükümet kurmak için müzakerelerin başlayacağını söyledi.
Irak Bağımsız Yüksek Seçim Komisyonu (IHEC), 11 Kasım 2025 tarihinde gerçekleştirilen 329 sandalyeli parlamento seçimlerinin oy sayımını tamamlayarak kesin sonuçları 12 Kasım 2025’te açıklamıştır.
Seçimler, 18 vilayette (Halepçe dahil Süleymaniye üzerinden) yapılmış olup, toplam 21 milyon 404 bin 291 kayıtlı seçmenden 12 milyon 3 bin 143’ü oy kullanmıştır. Genel katılım oranı %56,11 olarak belirlenmiştir. Bu oran, 9-10 Kasım’daki özel oylama (güvenlik güçleri ve göçmenler için) dahil edilerek hesaplanmıştır; genel oylama günü katılımı ise yaklaşık %55 seviyesindedir.
Seçim Süreci Özeti
- Seçim Tarihi: Genel oylama 11 Kasım 2025 (yerel saatle 07:00-18:00 arası).
- Özel Oylama: 9-10 Kasım’da 1,1 milyondan fazla seçmen (güvenlik personeli, göçmenler) oy kullandı; katılım %82,42.
- Aday ve Liste Sayısı: 7 binden fazla aday, 37 koalisyon altında (114 liste).
- Seçim Sistemi: Oransal temsil (modifiye Webster/Sainte-Laguë yöntemi, 1.7 divisor ile), 18 vilayet bazlı.
- Gözlem: Yerel ve uluslararası gözlemciler (185 binden fazla güvenlik personeli) süreci şeffaf ve düzenli buldu. Muqtada el-Sadr’ın boykot çağrısına rağmen katılım, önceki seçimlere göre düşük olsa da meşruiyet krizi yaşanmadı.
Parti ve Koalisyonlara Göre Kesin Sonuçlar
Kesin sonuçlara göre, hiçbir parti tek başına çoğunluğu (165 sandalye) elde edememiştir. Hükümet oluşumu için Şii, Sünni ve Kürt partiler arasında koalisyon görüşmeleri beklenmektedir. Başbakan Muhammed Şiya el-Sudani’nin liderliğindeki Koordinasyon Çerçevesi (Coordination Framework) koalisyonu, en fazla sandalyeyi alarak birinci parti konumundadır. Bu, el-Sudani’nin İran ve ABD dengesini savunan reformcu imajının etkili olduğu yorumlarına yol açmıştır.
Aşağıdaki tablo, başlıca partilerin/koalisyonların sandalye dağılımını özetlemektedir (toplam 329 sandalye; kalanlar bağımsızlar ve küçük gruplara aittir):
| Parti/Koalisyon | Açıklama | Tahmini Sandalye Sayısı | Notlar |
|---|---|---|---|
| Koordinasyon Çerçevesi (el-Sudani Koalisyonu) | Şii ağırlıklı (Fetih, Dava Partisi vb.) | 140-150 | Birinci parti; hükümet kurma favorisi. |
| Sadr Hareketi | Şii (Muqtada el-Sadr) | 30-40 | Boykot çağrısına rağmen sınırlı katılım; düşük performans. |
| Taqaddum (İlerleme) İttifakı | Sünni (Muhammed el-Halefi) | 40-50 | Anbar, Ninova ve Selahaddin’de güçlü; denge unsuru. |
| Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) | Kürt (Mesud Barzani) | 25-30 | Erbil ve Duhok’ta lider; Kürdistan’da 46 sandalyenin ~30’u. |
| Kürdistan Yurtsever Birliği (KYB/PUK) | Kürt (Bafel Talabani) | 15-20 | Süleymaniye’de lider; KDP ile rekabet. |
| Bağımsızlar ve Diğer Küçük Gruplar | Çeşitli etnik/dini azınlıklar | 40-50 | Kota ve bağımsız adaylar etkili. |
- Etnik Dağılım: Şiiler (%60 sandalye), Sünniler (%20), Kürtler (%15), Hristiyan/Yezidi/Türkmen kotası (%5).
- Bölgesel Öne Çıkanlar:
- Kürt Bölgesi: KDP %40+, KYB %30+ (toplam katılım %53; özel oylamada %82,5).
- Şii Bölgeler (Necef, Kerbela, Basra): Koordinasyon Çerçevesi dominant.
- Sünni Bölgeler (Anbar, Ninova): Taqaddum önde.
- Bağdat: Karışık; el-Sudani koalisyonu %50+.
Bağdat Vilayeti’nde İlk Resmi Olmayan Sonuçlara Göre Sandalye Dağılımı (71 sandalye):
| Parti/Koalisyon | Oy Sayısı | Tahmini Sandalye |
|---|---|---|
| İmar ve Kalkınma Koalisyonu (Sudani) | 411.026 | 18 |
| Takaddüm (Halbusi) | 284.035 | 10 |
| Hukuk Devleti (Maliki) | 228.103 | 8 |
| Sadıkun | – | 4 |
| Egemenlik | – | 4 |
| Hikmet | – | 4 |
| Azm | – | 3 |
| Bedir | – | 3 |
| Esas | – | 3 |
| Ebşir Ya Iraq (Müjde Ey Irak) | – | 2 |
| Hukuk | – | 2 |
| Hasm | – | 2 |
| Bedil (Alternatif) | – | 2 |
| Kanun Işığı | – | 1 |
Bu sonuçlar, komisyonun Bağdat’taki basın toplantısında açıklanan verilere dayanıyor ve ülke genelindeki 329 sandalyenin yaklaşık %21’ini kapsıyor (Bağdat, en kalabalık vilayet). Seçimlere katılım oranı yaklaşık %55 olarak kaydedildi; Mukteda es-Sadr’ın Sadıkun hareketinin boykotu nedeniyle Şii kesimde düşük kaldı. Kesin sonuçlar itiraz süreci ve Federal Yüksek Mahkeme onayı sonrası (yaklaşık 1-2 hafta içinde) netleşecek. Takaddüm Partisi, Sünni Arap tabanında (özellikle Anbar, Ninova ve Selahaddin vilayetlerinde) güçlü konumunu korurken, bu performans Bağdat’ta hükümet koalisyonu müzakerelerinde kilit rol oynayabilir.
Değerlendirme ve Beklentiler
Sonuçlar, Irak’ın siyasi parçalanmışlığını yansıtmaktadır: Düşük katılım (%56), yolsuzluk ve istikrarsızlık eleştirilerini işaret ederken, el-Sudani koalisyonunun zaferi reform umutlarını canlandırmıştır. Hükümet kurma süreci aylarca sürebilir; Cumhurbaşkanı ve Başbakan seçimi için ittifaklar kritik. Barzani, sonuçları “istikrar için fırsat” olarak nitelendirmiştir.
Irak 2025 Parlamento Seçimleri: Güncel Durum
Irak’ta 11 Kasım 2025 tarihinde gerçekleştirilen parlamento seçimleri, ülkenin 329 sandalyeli Temsilciler Meclisi’ni belirlemek amacıyla yapıldı. Seçimler, 2003 ABD işgalinden bu yana altıncı kez düzenlendi ve erken bir tarihte (normalde 2026 olacaktı) gerçekleştirildi. Seçim sistemi, 2021’deki tek transfer edilemez oy sisteminden dönülerek oransal temsil sistemine (modifiye Webster/Sainte-Laguë yöntemiyle, 18 vilayet bazında) geri döndü. Toplam 7.743 aday, 114 listeden yarıştı ve sandalyelerin %25’i kadınlara ayrıldı.Katılım Oranı ve Seçim Süreci
- Genel Katılım: Bağımsız Yüksek Seçim Komisyonu (IHEC) verilerine göre, genel oylamada katılım oranı %56,11 olarak gerçekleşti. Bu, 21 milyon 404 bin kayıtlı seçmene dayalı bir oran; ancak toplam seçmen havuzunun (yaklaşık 30 milyon) üçte biri kayıtlı olmadığından, gerçek katılım daha düşük görünebilir. Öğle saatlerinde %23’tü, ancak akşam kapanışa doğru yükseldi.
- Özel Oylama: 9 Kasım’da güvenlik güçleri, mülteciler ve kamplarda yaşayanlar için yapılan özel oylamada katılım %82,42 oldu (1,1 milyondan fazla seçmen).
- Boykotlar ve Atmosfer: Etkili Şii lider Mukteda es-Sadr’ın çağrısıyla Sadrist hareket destekçileri boykot etti, bu da katılımı düşürdü. Seçimler, güvenlik önlemleri altında sakin geçti; Başbakan Muhammed Şii es-Sudani süreci “halk iradesinin yansıması” olarak övdü.
Ön Sonuçlar ve Tahminler Mevcut raporlara göre:
- Başbakan Sudani’nin Koalisyonu (Koordinasyon Çerçevesi): Reuters’a göre iki IHEC yetkilisi, Sudani liderliğindeki Şii koalisyonun (İran destekli militialarla bağlantılı) birinci parti olduğunu belirtti. Bu blok, Bağdat, Necef, Kerbela ve Basra gibi Şii ağırlıklı bölgelerde önde.
- Kürt Bölgesi (Ön Sonuçlar):
- Erbil ve Duhok: Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) lider.
- Süleymaniye: Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB/PUK) önde.
- Özel oylamada KDP ~94 bin oy ile birinci, YNK ikinci çıktı. Toplamda Kürtler 46 sandalye hedefliyor (Erbil:15, Süleymaniye:18, Duhok:11, kota:2).
- Sünni Bölgeler: Anbar, Ninova ve Selahaddin’de Sünni Taqaddum (İlerleme) İttifakı ve bağımsız gruplar güçlü; denge unsuru olabilirler.
- Genel Tahmin: Hiçbir parti tek başına çoğunluk (164 sandalye) alamıyor. Sudani’nin bloğu en büyük olabilir, ancak koalisyonlar (Şii-Sünni-Kürt) zorunlu. 2021’deki gibi 11-12 aylık kriz riski var. Genç seçmenler, yolsuzluk ve petrol gelir dağılımından umutsuz; reform beklentisi düşük.
| Bölge/Grup | Önde Olan Parti/Blok | Notlar |
|---|---|---|
| Şii (Bağdat, Necef vb.) | Koordinasyon Çerçevesi (Sudani) | Birinci konum, İran etkisi güçlü. |
| Kürt (Erbil/Duhok) | KDP | Geleneksel üstünlük. |
| Kürt (Süleymaniye) | KYB | Bölgesel rekabet devam ediyor. |
| Sünni (Anbar/Ninova) | Taqaddum İttifakı | Bağımsızlarla ittifak potansiyeli. |
Jeopolitik Etkiler
Kerkük ve Azınlıklar: Kerkük’te katılım %45’te kaldı; etnik gerilimler (Türkmen, Hristiyan kotası 9 sandalye) devam edebilir.
ABD-İran Dengesi: Washington, İran destekli militiaların silahsızlandırılmasını isterken, Tahran Sudani gibi figürleri destekliyor. Seçim, Bağdat’taki dengeyi etkileyecek.
Kaynak: Musitem Haber
