Dünyanın en yaşlı hükümdarı Kamerunlu Paul Biya, ölümcül protestoları tetikleyen tartışmalı bir seçimin ardından Perşembe günü sekizinci dönem cumhurbaşkanlığı için yemin etti.
92 yaşındaki Biya, yemin töreni konuşmasında Orta Afrika ülkesinde düzeni yeniden sağlayacağına söz verdi ve sorumsuz politikacıları ve diasporayı huzursuzluk çıkarmakla suçladı.
Kamerun’un başkenti Yaoundé’de bugün gerçekleşen yemin töreni, tartışmalı bir seçimin gölgesinde geçti. 92 yaşındaki Paul Biya, dünyanın en uzun süredir görevde olan ve en yaşlı lideri olarak, sekizinci dönemine başladı. Anayasa Mahkemesi’nin 27 Ekim’de açıkladığı resmi sonuçlara göre, Biya %53,66 oy alarak seçimi kazandı; ana rakibi Issa Tchiroma Bakary ise %35,19 aldı.
Ancak muhalefet, sonucu “anayasal darbe” ve “seçim hırsızlığı” olarak nitelendiriyor. Seçim günü (12 Ekim) şiddet olayları yaşandı, sonuçların açıklanmasının ardından başkentte ve diğer şehirlerde protestolar patlak verdi; yüzlerce kişi güvenlik güçleriyle çatıştı. En az 10 itiraz dilekçesi mahkemece reddedildi, ancak uluslararası gözlemciler ve analistler, katılım oranlarının (özellikle Anglofon bölgelerde %80’e varan iddialar) şüpheli olduğunu vurguluyor.
Biya, tören sırasında “barışçıl, birleşik ve refah dolu bir Kamerun” vaadinde bulundu, fakat uzmanlar ülkedeki ekonomik çöküş, yolsuzluk, Anglofon ayrılıkçı çatışmalar ve halefiyet belirsizliğinin gerginliği artırabileceğini belirtiyor. Batılı ülkeler temkinli; Körfez ülkeleri ise destekleyici. Muhalefet, protestoları sürdüreceğini açıkladı
Biya, kasvetli bir takım elbiseyle izleyicilere, “Göreve başlarken, ülkemizin içinde bulunduğu durumun ciddiyetini tam olarak ölçüyorum. Karşılaştığımız zorlukların sayısını ve şiddetini ölçüyorum. Hayal kırıklıklarının derinliğini, beklentilerin boyutunu ölçüyorum,” dedi.
İki BM kaynağından alınan verilere göre, güvenlik güçleri Biya’nın yeniden seçilmesine karşı düzenlenen protestolar sırasında 48 sivili öldürdü.
Hükümet, yorum taleplerine yanıt vermedi veya huzursuzluk sırasında kaç kişinin öldüğü veya yaralandığı konusunda kendi tahminlerini açıklamadı.
Resmi sonuçlara göre, Biya geçen hafta yapılan seçimlerde oyların %53,66’sını alarak rahat bir farkla galip geldi. Muhalefet lideri Issa Tchiroma Bakary ise %35,19 oy aldı.
Yeni görevi, onu neredeyse 100 yaşına kadar iktidarda tutabilir.
Paul Biya’nın yolsuzluk iddiaları
Paul Biya, 1982’den beri Kamerun’un cumhurbaşkanlığını yürüten ve dünyanın en uzun süre görev yapan liderlerinden biri olan 92 yaşındaki devlet adamı, uzun iktidarı boyunca yaygın yolsuzluk iddialarıyla sıkça gündeme gelmiştir. Bu iddialar, hem ulusal hem de uluslararası raporlarda, onun yönetimindeki sistematik usulsüzlükleri, aile üyelerinin lüks harcamalarını ve kamu kaynaklarının kötüye kullanımını işaret eder. Aşağıda, bu iddiaların ana hatlarını ve dayanaklarını özetliyorum; bunlar muhalefet, sivil toplum örgütleri ve gazetecilik araştırmalarına dayanır. Biya hükümeti ise bu suçlamaları genellikle “siyasi propaganda” olarak reddetmekte ve yolsuzlukla mücadele çabalarını vurgulamaktadır.
Ana Yolsuzluk İddialarıYolsuzluk iddiaları, Biya’nın iktidarını “otoriter ve nepotik” bir yapı olarak tanımlayan eleştirilerin merkezindedir. Transparency International gibi kuruluşlar, Kamerun’u yıllardır dünyanın en yolsuz ülkeleri arasında sıralamaktadır (örneğin, 1998-1999’da “dünyanın en yolsuz ülkesi” unvanını aldı).
Ülke, petrol, kakao ve kereste gibi kaynaklara sahip olmasına rağmen, nüfusun %23’ü yoksulluk sınırının altında yaşıyor ve bu zenginliklerin büyük kısmının elitlere aktarıldığı öne sürülüyor.
| İddia Kategorisi | Detaylar | Kaynaklar ve Örnekler |
|---|---|---|
| Kamu Fonlarının Zimmete Geçirilmesi | Biya’nın yönetimi altında, kamu ihaleleri ve uluslararası yardımların (örneğin IMF/ Dünya Bankası kredileri) büyük ölçüde yolsuzluk ağına aktarıldığı iddia ediliyor. Eski bakanlar ve yakınları sıkça tutuklanıyor, ancak bunlar “siyasi tasfiye” olarak görülüyor. | Transparency International raporları; 2006’da kurulan Ulusal Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu (CONAC) bile eleştiriliyor, zira 60 şüpheli isimden sadece 15’i yargılandı. |
| Aile Üyelerinin Lüks Harcamaları | Biya’nın eşi Chantal Biya ve oğlu Franck Biya, Fransa ve Monaco’da milyarlarca FCFA değerinde mülk aldığı iddiasıyla suçlanıyor. Chantal’ın “çalışmadan” şirket kurarak 2 milyon Euro’luk nakit mülk alımları yaptığı belirtiliyor. | Nouvel Observateur araştırması (1985-2020 arası 744 milyon Euro’luk emlak alımı); OCCRP raporu. |
| Yurtdışı Seyahat ve Otel Harcamaları | Biya, 1982’den beri İsviçre’de 1.645 gün (yaklaşık 4,5 yıl) geçirmiş; Cenevre’deki Intercontinental Otel’de yıllık 65 milyon dolar harcandığı öne sürülüyor. Bu, “devlet fonlarının kişisel tatillere aktarılması” olarak eleştiriliyor. | OCCRP soruşturması (35 yıllık Cameroon Tribune arşivi analizi); yıllık 40.000 dolarlık otel faturaları. |
| Seçim Sahtekarlığı ve Siyasi Yolsuzluk | Seçimlerde oy satın alma, muhaliflerin dışlanması ve %75+ oylarla “zafer” iddiaları yaygın. 2018 ve 2025 seçimlerinde muhalefet, “5 milyon dolar rüşvet” ve sandık manipülasyonu suçlamaları yaptı. | Muhalefet lideri Maurice Kamto ve Issa Tchiroma Bakary’nin itirazları; Anayasa Mahkemesi’nin 10+ dilekçeyi reddetmesi. |
| Genel Yönetim ve Nepotizm | Biya’nın “hayalet başkan” olarak nitelendirilmesi (ülkeden aylarca uzak kalması), yolsuzluğu teşvik ediyor. Yakınları yüksek mevkilere atanarak “sadakat ödülleri” alıyor. | Achille Mbembe gibi analistlerin yorumları; OCCRP: “Karar almama stili korku ve umut yaratıyor.” |
Hükümetin Yanıtı ve Güncel Gelişmeler
Biya, son yemin töreninde (6 Kasım 2025) yolsuzlukla mücadele çabalarını “yoğunlaştıracağını” vaat etti ve protestolarda ölenler için başsağlığı diledi, ancak muhalefeti “sorumluluktan kaçan politikacılar” olarak suçladı.
Muhalefet ve aktivistler (örneğin Muna Akera), rejimin ülkeyi “felç ettiğini” savunurken, genç nüfus (nüfusun %80’i 35 yaş altı) işsizlik, adaletsizlik ve yolsuzluk talepleriyle protesto ediyor.
Bu iddialar, Kamerun’un ekonomik çöküşü, Anglofon ayrılıkçı çatışmalar ve uluslararası izolasyonunu derinleştiriyor. Batılı ülkeler temkinli bir destek verirken, muhalefet diyalog ve reform çağrısı yapıyor.
Kaynak: Musitem Haber
