Rusya ve İran 25 milyar dolarlık nükleer anlaşmaya imza attı.
Moskova’da Rosatom ile İran Hormoz, Hormozgan eyaleti ve Sirik bölgesinde nükleer santral inşa etmek üzere anlaşma imzaladı.
İran şu anda yalnızca Rusya tarafından inşa edilen ve yaklaşık 1 GW üretim kapasitesine sahip Buşehr nükleer santralini işletiyor. Yeni santraller, ülkenin kronik enerji açığını kapatmaya yardımcı olmayı amaçlıyor.
Anlaşma, BM’nin Tahran’a yönelik yaptırımlarını yenileme tehdidinin ortasında geldi.
Ağustos ayında Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık, 2015 nükleer anlaşmasının gözden geçirilmesi mekanizmasını harekete geçirdi.
Moskova ve Tahran Nükleer İşbirliğini Güçlendiriyor
Son günlerde Rusya ve İran arasında nükleer enerji alanında önemli adımlar atılıyor. Özellikle 26 Eylül 2025’te imzalanan 25 milyar dolarlık anlaşma, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığı pekiştiren bir gelişme olarak öne çıkıyor. Bu anlaşma, İran’ın enerji ihtiyacını karşılamak üzere dört yeni nükleer santral inşasını kapsıyor ve Tahran’ın sivil nükleer programını genişletme hedefini destekliyor. Anlaşma, Rusya’nın devlet nükleer şirketi Rosatom ile İran Hormoz şirketi arasında imzalandı ve Hormozgan eyaletindeki Sirik bölgesinde yaklaşık 5.000 MW kapasiteli dört reaktörün yapımını içeriyor.
Anlaşmanın Detayları
- Kapsam: Dört nükleer güç ünitesi (her biri yaklaşık 1.255 MW kapasiteli), Generation-III teknolojisiyle inşa edilecek. Bu, İran’ın 2040’a kadar toplam 20.000 MW nükleer enerji kapasitesine ulaşma planının bir parçası.
- Maliyet ve Zamanlama: 25 milyar dolarlık proje, yıllarca sürecek bir inşaat sürecini kapsıyor. İran’ın mevcut tek nükleer santrali Buşehr (Rusya tarafından inşa edilmiş, 1 GW kapasiteli) yetersiz kalırken, yeni tesisler elektrik açığını kapatmayı hedefliyor.
- Ek Anlaşmalar: 24 Eylül’de imzalanan bir mutabakat zaptı (MoU) ile küçük ölçekli nükleer santrallerin inşası da gündeme geldi. Bu, iki ülke arasındaki nükleer işbirliğini daha da çeşitlendiriyor.
İran Atom Enerjisi Örgütü Başkanı Muhammed İslami, Moskova ziyareti sırasında bu anlaşmaları değerlendirdi ve Rusya’nın Buşehr-2 ve Buşehr-3 projelerindeki rolünü vurguladı. İslami, “Stratejik işbirliğimizin optimal kullanımını sağladık” dedi.
Jeopolitik Bağlam
Bu anlaşma, 27 Eylül 2025 itibarıyla BM yaptırımlarının yeniden devreye gireceği bir döneme denk geliyor. 2015 nükleer anlaşması (JCPOA) mekanizması kapsamında Fransa, Almanya ve İngiltere’nin “snapback” mekanizmasını tetiklemesiyle, İran’ın varlıkları dondurulabilir ve balistik füze programı hedef alınabilir. İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, yaptırımların geri gelmesi halinde IAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı) ile işbirliğini keseceklerini belirtti.
Rusya ve Çin, yaptırımların ertelenmesi için oy kullandı ancak çoğunluk sağlanamadı. Bu ortamda Moskova-Tahran yakınlaşması, iki ülkenin Batı yaptırımlarına karşı dayanışmasını simgeliyor. Ocak 2025’te imzalanan kapsamlı stratejik ortaklık anlaşması da nükleer işbirliğini teşvik eden bir çerçeve oluşturuyor.
Bölgesel ve Küresel Etkiler
- Enerji Güvenliği: İran, yüksek talep dönemlerinde elektrik kesintileri yaşıyor. Yeni santraller, enerji altyapısını güçlendirecek ve Rusya’nın nükleer ihracatını artıracak.
- Endişeler: ABD ve İsrail, anlaşmayı İran’ın nükleer silah programına dolaylı destek olarak görüyor. Haziran 2025’teki ABD-İsrail saldırıları sonrası İran’ın tesisleri yeniden inşa çabaları, gerilimi tırmandırıyor. Netanyahu, “İran’ın nükleer ilerlemesini önlemek için gerekirse tek taraflı adım atarız” dedi.
- X Platformundaki Yansımalar: Son paylaşımlarda, anlaşma “stratejik kaldıraç” ve “yaptırımlara direnç” olarak yorumlanıyor. Örneğin, kullanıcılar Rusya’nın desteğiyle Tahran’ın enerji bağımsızlığını vurguluyor.
| Anahtar Unsurlar | Detaylar |
|---|---|
| Anlaşma Tarihi | 26 Eylül 2025 |
| Değer | 25 milyar USD |
| Santral Sayısı | 4 (toplam 5 GW) |
| Konum | Sirik, Hormozgan |
| Yaptırım Riski | 27 Eylül’de BM snapback devreye girebilir |
| Uzun Vadeli Hedef | 2040’a kadar 20 GW nükleer kapasite |
Bu gelişme, Rusya-İran ilişkilerini enerji ve güvenlik boyutunda derinleştirirken, Orta Doğu’da yeni bir güç dengesi yaratabilir. Tahran, sivil nükleer hakkını savunurken, Moskova küresel nükleer pazarındaki rolünü genişletiyor.
Ayrıca: ABD, İngiltere ve Fransa, İran’a yönelik yaptırımların geri alınması mekanizmasının ertelenmesini amaçlayan BM Güvenlik Konseyi karar tasarısını veto etti.
ABD, İngiltere ve Fransa, İran’a yönelik yaptırımların geri alınması mekanizmasının ertelenmesini amaçlayan BM Güvenlik Konseyi karar tasarısını veto etti.
BM Güvenlik Konseyi, Cuma günü Rusya ve Çin’in Tahran’a yönelik yaptırımların Cumartesi günü yeniden uygulanmasını önlemek için İran nükleer anlaşmasının altı ay uzatılması önerisini reddetti.
Kaynak: Musitem Haber
