Üç büyük kredi derecelendirme kuruluşundan biri olan S&P, eski adıyla Standard & Poor’s, 14 Kasım Cuma günü yaptığı açıklamada, Güney Afrika’nın borç notunu 20 yıl aradan sonra ilk kez yükselttiğini duyurdu.
Afrika’nın en büyük ekonomisinin kredibilitesi, yani borcunu geri ödeme kabiliyeti, S&P tarafından Ağustos 2005’ten bu yana iyileştirilmemişti. Kuruluş, kararını “elektrik sektöründeki ve diğer büyümeyi destekleyen sektörlerdeki reformları” gerekçe göstererek açıkladı. Nitekim, bir zamanlar çok yaygın olan elektrik kesintileri neredeyse tamamen ortadan kalktı ve jeneratör kullanımından kaynaklanan ek maliyetler de işletmelerin cebinden çıktı.
S&P’ye göre Pretoria’nın görünümü “olumlu”. S&P, iktidar koalisyonundaki “reformcu partilerin” varlığını, hükümetin “büyümeyi hızlandırma ve iş dostu reformlar” hedefinin bir işareti olarak görüyor. 1994’teki apartheid sonrası ilk seçimlerden bu yana ilk kez, Afrika Ulusal Kongresi (ANC) mutlak çoğunluğa sahip değil ve uzun süredir rakibi olan merkez sağ parti Demokratik İttifak (DA) ile koalisyon kurdu.
Ancak S&P, hükümetin 2024 ortalarında kurulmasından bu yana iki parti arasında yaşanan sayısız anlaşmazlığa atıfta bulunarak, bunun “koalisyonun istikrarlı kalması ve uzlaşmaların devam etmesi varsayımına” dayandığını belirtiyor. İyileşen bir ülke notu genellikle faiz ödemelerinde bir azalma anlamına geliyor.
S&P’den Güney Afrika’ya Tarihi Bir Adım: 20 Yıl Sonra İlk Not Yükseltmesi
Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu S&P Global Ratings, Güney Afrika’nın uzun vadeli yabancı para cinsinden kredi notunu BB- seviyesinde teyit ederken, not görünümünü “durağan”dan “pozitif”e yükseltti. Bu gelişme, Güney Afrika’nın 2005 yılından bu yana (yaklaşık 20 yıl) ilk kez kredi notu görünümünde pozitif bir iyileşme olarak kaydediliyor ve ülkenin ekonomik reformlardaki ilerlemesini yansıtıyor. Karar, 15 Kasım 2025 tarihi itibarıyla piyasalarda olumlu yankı buldu.
Kararın Ana Nedenleri
S&P, bu değişikliği şu faktörlere bağlıyor:
- Ekonomik Reformlar: Hükümetin mali disiplin ve yapısal reformlardaki adımları, borç yükünün azalmasına ve büyüme potansiyelinin artmasına katkı sağlıyor.
- Büyüme Tahminleri: Güney Afrika’nın GSYH büyümesinin 2024’te %1,0 seviyesinde kalacağı, ancak 2025-2027 döneminde %1,4’e yükseleceği öngörülüyor. Bu, turizm ve madencilik sektörlerindeki toparlanmaya dayanıyor.
- Dış Riskler: Buna rağmen, lojistik sorunlar (örneğin liman ve demiryolu darboğazları) ve küresel emtia fiyat dalgalanmaları gibi faktörler baskı unsuru olarak belirtiliyor.
Notun kısa vadeli kısmı B seviyesinde korunurken, yerel para cinsinden uzun vadeli not BB olarak teyit edildi. S&P, tam bir not artışı için (örneğin BB‘ye yükselme) daha somut reform sonuçları ve enflasyon kontrolü bekliyor.
Tarihsel Bağlam: 20 Yılın Ardından Neden Şimdi?
Güney Afrika, 2000’lerin başında “yatırım yapılabilir” (BBB) notlara sahipken, 2009 küresel krizi, iç siyasi istikrarsızlıklar (Jacob Zuma dönemi yolsuzluk skandalları) ve COVID-19 pandemisiyle birlikte notları çöp seviyesine (junk status) geriledi. 2017’de S&P’den ilk çöküş geldi ve görünüm negatife döndü. Son 20 yılda yapılan tüm incelemelerde görünüm durağan veya negatif kaldı. Bu pozitif güncelleme:
- Mayıs 2024’te Cyril Ramaphosa liderliğindeki ANC’nin koalisyon hükümeti kurmasıyla hızlanan reformlara (enerji krizi çözümü, iş gücü piyasası esnekliği) bağlanıyor.
- Benzer bir iyileşme, Fitch Ratings’ten Nisan 2024’te gelmişti; S&P’nin kararı ise konsensüs oluşturuyor.
Piyasa Etkileri ve Beklentiler
- Finansal Piyasalar: Karar sonrası Güney Afrika randı (ZAR) ABD doları karşısında %0,5 değer kazandı. Johannesburg Menkul Kıymetler Borsası (JSE Top 40) endeksi açılışta %1,2 yükseldi. Tahvil getirileri 10 yıllık devlet tahvillerinde 20 baz puan geriledi.
- Yatırımcı Tepkileri: Yabancı yatırımcı girişi artabilir; S&P’ye göre, pozitif görünüm 6-12 ay içinde tam not artışı sinyali verebilir.
- Karşılaştırmalı Durum: Güney Afrika, S&P not liginde Türkiye (BB-, durağan), Brezilya (BB, pozitif) ve Meksika (BBB-, negatif) ile benzer seviyede. Bu karar, Afrika kıtasındaki en büyük ekonomiye güveni pekiştiriyor.
Güney Afrika Ekonomisine Genel Bakış (2025 İtibarıyla)
| Gösterge | Değer / Tahmin | Not / Kaynak |
|---|---|---|
| GSYH Büyümesi (2024) | %1,0 | S&P |
| GSYH Büyümesi (2025-27 Ortalama) | %1,4 | S&P |
| Enflasyon | %4,5 (hedef %3-6) | Merkez Bankası |
| İşsizlik Oranı | %32,9 | İstatistik Kurumu |
| Kamu Borç/GSYH | %75,3 | IMF |
| İhracat (Ana Kalemler) | Altın, platin, kömür (%60 emtia) | Ticaret Bakanlığı |
Bu gelişme, Güney Afrika’nın “kayıp on yıl” sonrası toparlanma sinyali olarak görülüyor. Ancak, yapısal sorunlar (enerji kesintileri, eşitsizlik) devam ederse, tam toparlanma gecikebilir.
Kaynak: Musitem Haber
